Frisgroen

Hersenen, noodzakelijk?

Door Ingeborg Swart op zaterdag 24 juni 2017 10:00
  • ignore touch

    © Pixabay.com

mail pinterest

Twee weken geleden heb ik door een stom ongelukje een hersenschudding opgelopen. Ik kan me nog bijna alles herinneren totdat het gebeurde, maar de momenten daarna zijn erg vaag. Best een eng gevoel, dat je wel dingen hebt gedaan ...

... en met mensen hebt gepraat, maar je het je helemaal niet kunt herinneren. Op zo'n moment (en de dagen daarna) besef je pas echt hoe belangrijk je hersenen zijn. Natuurlijk sturen ze allerlei vitale lichaamsfuncties aan, maar ook het "extra" gedeelte, geheugen, logisch redeneren, al die dingen zijn onmisbaar voor ons mensen. Ons hele leven is erop ingericht.

Bij veel andere zoogdieren zorgen de hersenen ook voor die twee functies, het regelen van de processen in je lijf, en alle extra eigenschappen waardoor je op de lange duur kunt overleven. Toch is dat niet bij alle dieren zo.

Insecten, bijvoorbeeld, hebben wel hersenen, maar die werken net even anders. Zij hebben ze niet nodig om hun lichaam in leven te houden. Sterker nog, een insect kan prima een paar dagen zonder kop leven, zolang hij niet teveel lichaamsvloeistoffen verliest bij het kwijtraken van zijn hoofd. De belangrijkste lichaamsfuncties van een insect worden op een andere manier geregeld, via lokale zenuwcentra. Op die plekken zitten opeenhopingen van allemaal zenuwen, verbonden met uitlopers verder het lijf in.

Het zijn eigenlijk een soort mini-hersentjes. Elk van die ophopingen van zenuwen, ganglia genaamd, heeft een specifieke functie. Sommige houden zich bezig met beweging, sommige met vertering en weer andere met het vervoeren van voedingsstoffen. Alleen de "hersentjes" die iets met beweging doen zijn via een soort ruggengraat van zenuwen verbonden met de kop. De andere ganglia zitten wel met elkaar in verbinding, maar zijn onafhankelijk van de echte hersenen. 

Dat klinkt allemaal zo efficiënt, dat je je kunt gaan afvragen waarom een insect überhaupt nog hersenen heeft. Gelukkig hebben die ook een duidelijke functie. De insectenhersenen bestaan uit drie delen. Het voorste gedeelte is verbonden met de ogen en zorgt ervoor dat het beestje kan zien. Het tweede gedeelte bestuurt de antennes, ook een erg belangrijk zintuig voor een insect. Het derde stuk verbindt de hersenen en de "bewegingshersentjes" verderop in het lijf en stuurt de bovenlip aan.

Je kunt je voorstellen dat een insect het zonder zicht of antennes niet erg lang zal volhouden, maar in principe kan hij dus nog wel even voortleven zonder hersenen. Bijvoorbeeld zodat een vrouwtje nog net een lading eitjes kan leggen. Interessant en erg handig uitgevonden van de insecten. Al moet ik toch zeggen dat ik erg blij ben met mijn eigen stel hersenen!