Frisgroen

Bladeren weg!

Door Ingeborg Swart op Friday 19 October 2018 10:00
  • ignore touch

    Bladeren vallen van de bomen. © Pixabay.com

mail pinterest

Wat gaat het ineens snel! Fietste ik de ene week nog in een ‘normale’ omgeving naar de supermarkt, was de volgende week een groot aantal bomen al volledig kaal. Fantastisch hoe bomen van het ene op het andere moment de knop om kunnen zetten. Bijna alsof ze denken: ‘goed, dat was het voor dit jaar, we houden er mee op jongens’.

 Eerlijk is eerlijk, dat doen ze eigenlijk ook. Niet het bewust denken, uiteraard. Maar wel die ‘beslissing’ om te stoppen met produceren en in winterrust te gaan. Op een gegeven moment is het voor hen namelijk niet meer rendabel om bladeren te hebben. Via het blad wordt zonlicht opgenomen, zoals je misschien wel weet, maar daarmee verliezen ze ook een boel water. Zelfs wanneer ze de ademklepjes op de bladeren dicht houden, weet er toch altijd een beetje vocht weg te lekken. Je kunt je voorstellen dat dat over het totale bladoppervlak dat aan een boom hangt nog best veel is.

In het voorjaar en de zomer is dat vaak geen probleem, even afgezien van hittegolven zoals de afgelopen maanden. Het hebben van bladeren levert de boom dan zoveel op, dat het het verlies van water waard is. Bovendien kan hij het water meestal goed weer aanvullen met wat hij uit de grond opneemt. In de herfst zit dat anders. Als het kouder wordt, werkt het opzuigend vermogen van de wortels minder, en kan de boom dus gewoon minder vocht opnemen. Wanneer alles verder hetzelfde blijft ontstaat er snel een tekort.

Hoe het precies komt dat de wortels minder kunnen opnemen is nog niet helemaal bekend. Wel weten we inmiddels dat er bij lage temperaturen flinke hoeveelheden waterstofperoxide in de wortels worden opgeslagen. Die stof ken je misschien van het blonderen van haar of als ontsmettingsmiddel, maar is ook een belangrijke signaalstof in planten. In allerlei reacties vind je hem daar terug, ook in dit geval, waar het de opname van water en het transport ervan tegengaat.

Goed, hoe dat in die wortels allemaal precies zit, is dus nog wat onduidelijk. Wel geeft het een duidelijke reden waarom bomen hun bladeren wegdoen. Ze doen dat al voordat ze te erg last krijgen van de droogte, door goed op hun omgeving op te letten. Worden de dagen kouder én korter, dan verandert er wat in de hormoonhuishouding van de bomen. Auxine, het stofje dat gedurende het jaar onder andere de open verbinding tussen blad en tak in stand houdt, neemt flink in hoeveelheid af. Een ander hormoon, Abscisinezuur, neemt die plek in en stimuleert juist de groei van een afscheidend kurklaagje tussen het blad en de tak. Als dat laagje volgroeid is, wordt het blad alleen nog op zijn plek gehouden door de paar nerven die er lopen. Dat is uiteindelijk niet genoeg en hij zal door zijn eigen gewicht losgetrokken worden, eventueel geholpen door een flinke windvlaag.

Zoals je ziet zijn de geheimen van bomen nog lang niet allemaal ontrafeld. Maar misschien is dat juist wel wat de herfst zo magisch maakt, die prachtige veranderingen waar wij als mens helemaal geen vat op hebben. Heerlijk!